ERRONKARIERA (ERRONKARIKO USKARA)

 Erronkarieraren galtzearen historia

    Luis Luxiano Bonaparte printzeak, Mariano Mendigatxa eta Prudentzio Hualderen ezin eskertuzko laguntzarekin euskararen dialektoei buruz egindako azterketan, zubereraren azpieuskalkitzat jotzen du erronkariera. Baina gaurko egunean hizkuntzalari batek baino gehiagok bereizi egiten dituzte bata eta bestea, eta esaten dute “erronkariera” beste euskalki bat dela, gainontzekoetatik bereizi behar dena. Eta diote Bidankozekoa erronkarieraren azpieuskalkia dela.

    Erronkariko familia girotik euskara guztiz nola galdu zen jakiteko, XIX. mendearen bukaerara jo behar dugu, nahiz eta oraindik ere hitz egiten zuen jende nagusia zegoen XX. mendearen lehen aldean. 1970.eko hamarkadan ia guztiz galduta zegoen.

    Gaurko egunean, ikastolen lanari esker, berriro ere gure arbasoen hizkuntza entzuten dugu Bidankozeko kaleetan.

Euskera nafarroako Pirineoetan

Euskera  Nafarroako  Pirineoetan

Uskera Erronkarierari buruzko gehiagorik

Maparen hori koloreko aldean, eta R batekin adierazita, ikus dezakegu non hitz egiten den erronkariera

 

 

ERRONKARIKO EUSKERAREN ZATI TXIKIAK

 

JESUKRISTO GORE JEINAREN EBANJELIO SAINTIUA

(Mat. II. 1-23)

Hualde ta Maio'tar Prudentzi

(Bidangotze 1823-1879)

Bonaparte'tar Luziano Prinzipearen gordegutik

 

Bigarnen Kapitulua. Maguen adorazionia. Jesusen

Ejipto'ra iñesitia; inozenten muerte kruela (edo gaxoa):

Jesus, Maria ta Jose bueltatan dra Ejipto'tik

  1. Sortruk bada izan baikoz Jesus Judea'ko Belen'en, reinatan ziolarik Herodes'ek nonta mago banak xin zren iguzki erkingutik Je­rusalen'era galtegiten ¿non dago judiuen erregia akabatu dena sortiaz?

  2. Zeren guk ekusi baitigu iguzkiaren erkingiuan bere izarra, eta xin gitra hri adoratiagatik.

  3. Kaur entzun zionian errege Herodesek, turbatu zen eta arekin Jerusalen guziua.

  4. Eta xuntatan ziolarik sazerdote prinzipale guziuak eta iriko erakuszale edo eskribaniak galdegiten zabein non biar zion sortu Kristo edo Mesiasa.

  5. Zoini hek erresponditu zein: Juda'ko Belén en: zeren koia eskribitu baizion Profetak.

  6. Eta zu Belén, Juda'ko lurra, ezra Juda'ko ziudade prinzipalen artian ziertoki menosena, zerengatik zutarik tzu nontik erkin bihar kaitu Kaudillo gobernatu bihar diona Isrel’eko ene iria.

 

******

  1. Habiendo pues nacido Jesús en Belén de Judea, reinando Herodes, donde vinieron unos magos, desde Oriente a Jerusalén, preguntando: ¿Dónde está el rey de los judíos, que acaba de nacer?

  2. Porque nosotros hemos visto en Oriente su estrella, hemos venido para adorarle.

  3. Cuando oyó esto el rey Herodes se turbó y con él toda Jerusalén.

  4. Y juntando todos los principales sacerdotes y los maestros de la ciudad y los escribas les preguntó dónde debía de nacer el Cristo o Mesías.

  5. A lo cual le respondieron: en Belén de Judá, pues así lo escribió el Profeta.

  6. Y tú, Belén, tierra de Judá, no eres entre las ciudades princi­pales de Judá ciertamente la menor, porque de ti tiene que salir el Caudillo que debe gobernar mi

 

Mendigatxa'tar Mariano'aren karta

Azkue'tar Resurrekzion Maria Jeinari.

Bidankoze 1903'ko. Setemeran 28a.

 

D. Resurrekzion Maria. Osagarri.

Ene jein ona: Kunplitiagaitik ñore itza eta ez xakinez zer erran, Isartan daud, aurten biltu digu kosetxa ona: gari, olo, garagar, xeuri eta zalge, guz¡uetarik; tenpra ekun digu on aiketa, konen amalaurgar niaraino; egun kontan xin zitzaikun elurra abantxu iriaraino; eltziuak Ilarnetan egon zren elurrez tapatruk; gaiza biziek ekusi eztiguna, eta ez entzun ere; ondorian bi goxez erori zen izoztz bat kartxiriak talatu baizaizkugun alubiak eta gaiza tierno guziuak exartu dra; baitare pa­tatak ere daude ostorik bage; ora¡ gabiltza azian; tenpra dago anixko on, eta lurra zazoin ontan eriteko.

******

Vidangoz, 28 setiembre de 1903.

D. Resurrección María. Salud.

    Mi buen señor: Para cumplir mi palabra y sin saber qué decir. Le digo, este año hemos tenido buena cosecha: trigo, avena, cebada, gerón y arveja, de todo; hemos tenido buen tiempo desde entonces, hasta el catorce de éste; en este día nos llegó la nieve casi hasta el pueblo; las parvas en las eras estuvieron tapadas de nieve; cosa que no hemos visto los vivos y ni oído tampoco; después, por dos mañanas cayó una helada, nos taló los huertos, las alubias y todas las cosas tiernas se han secado; hasta las patatas están sin hojas; ahora andamos en la cosecha; el tiempo está muy bueno y la tierra en el momento para sembrar.